Avrupa Birliği (AB), sürücü belgelerinde tarihi bir reforma hazırlanıyor. Avrupa Parlamentosu, trafik kazalarını azaltma ve yol güvenliğini artırma amacıyla hazırlanan yeni kuralları 21 Ekim Salı günü nihayet onayladı. Temel hedef, 2030 yılına kadar trafik kazalarında ölenlerin sayısını yarıya indirmek ve 2050 yılına kadar bu sayıyı sıfıra düşürmek. Şu anda AB’de her yıl yaklaşık 20.000 kişi trafik kazalarında hayatını kaybediyor.
2030’da akıllı telefonda
Reformun en büyük adımı muhtemelen dijital ehliyetin yürürlüğe girmesi. Gelecekte, her sürücü belgesine doğrudan akıllı telefonundan erişebilecek ve bu dijital belge tüm AB ülkelerinde geçerli olacak. Plastik kart kullanmayı tercih edenler içinse kart başvurusu imkanı devam edecek. Uzun süredir tartışma konusu olan karar kesinleşti: Yaşlı sürücüler için zorunlu sağlık kontrolü uygulaması getirilmeyecek. AB, gönüllü test, öz bildirim veya sağlık raporu zorunluluğu getirme inisiyatifini üye devletlere bırakıyor.
Ehliyet Geçerlilik Süreleri Standartlaşıyor
Yeni düzenlemeyle ehliyet geçerlilik süreleri Avrupa genelinde standart hale getiriliyor:
Otomobil ve motosikletler (A ve B Sınıfı): 15 yıl
Kamyon ve otobüsler (C ve D Sınıfı): 5 yıl
Üye ülkeler, yaşlı sürücüler veya ehliyetin kimlik olarak kullanılması gibi özel durumlarda bu süreleri kısaltma yetkisine sahip olacak.
AB Genelinde Refakatli Sürüş ve Sürüş Yasağı
Yeni sürücüler için iyi haber: Almanya’da yıllardır başarılı olan 17 yaşından itibaren refakatli araç kullanma hakkı, tüm AB’ye yayılacak. Bu sayede genç sürücüler, yolcunun kayıtlı olması koşuluyla, tatildeyken dahi İspanya, İtalya veya Fransa’da direksiyon başına geçebilecek.
Trafik suçu işleyenler için ise kötü haber: Daha önce yurtdışında işlenen ciddi trafik suçlarını kurtaran “boşluk” kaldırılıyor. Gelecekte, tüm AB ülkelerinde araç kullanma yasakları uygulanacak. Örneğin Fransa’da alkollü araç kullanırken yakalanan bir kişi, artık Almanya’da araç kullanamayacak. Bu düzenleme; hız limitini aşma, alkollü veya uyuşturucuyla araç kullanma ve ölümcül kazalar gibi ciddi ihlalleri kapsayacak.
Profesyonel Sürücüler ve Kampçılar İçin Yenilikler
Daha genç kamyon şoförleri: Şoför sıkıntısıyla mücadele etmek için kamyon şoförü ehliyeti için asgari yaş 21’den 18’e, otobüs şoförleri içinse 24’ten 21’e düşürülecek. Hatta 17 yaşından itibaren refakatli kamyon şoförlüğü bile mümkün olacak.
Ağır karavanlara izin: B Sınıfı ehliyeti olan herkes, ek eğitim veya test sonrasında artık 4,25 tona kadar karavan kullanabilecek. Tam test mi yoksa sadece eğitim mi gerektiği her ülkenin inisiyatifinde olacak.
Modernleşen sürücü eğitimi: AB genelinde sürücü okulları artık akıllı telefon kullanımı, kör noktalar, sürücü destek sistemleri ve bisikletlilerle yayalarla başa çıkma gibi dikkat dağıtıcı unsurlara daha fazla odaklanacak.
TÜRKİYE’DE DURUM NE?
Sürücü Belgeleri: Türkiye’de AB standartlarına uyum kapsamında 2016’da yeni tip sürücü belgelerine geçildi. Ehliyet sınıfları, geçerlilik süreleri ve sağlık raporu zorunlulukları (özellikle ticari ve belli yaş üstü için) uluslararası standartlarla uyumlu hale getirildi. Otomobil ve motosiklet ehliyetleri 10 yıl, kamyon, otobüs ve tır ehliyetleri ise 5 yıl geçerli.
Dijitalleşme: E-Devlet üzerinden ehliyet bilgileri sorgulanabilmekte ve “Dijital Türkiye” cüzdanında ehliyet bilgilerine erişim sağlanabilmektedir. Ancak AB’nin planladığı gibi tüm AB ülkelerinde geçerli, akıllı telefonda tam teşekküllü dijital ehliyet uygulaması henüz mevcut değildir.Trafik Güvenliği Hedefleri: Türkiye, Avrupa Birliği’nin de benimsediği “Sıfır Can Kaybı Vizyonu”na (Vision Zero) paralel olarak, 2021-2030 Karayolu Trafik Güvenliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı’nı uygulamaktadır. Bu planla, 2030 yılına kadar trafik kazalarında can kaybı ve yaralanmaların yüzde 50 azaltılması hedeflenmektedir.
Trafik Cezaları ve Uluslararası Uygulama: Türkiye, AB üyesi olmasa da bazı ülkelerle karşılıklı anlaşmalar çerçevesinde trafik cezaları ve sürüş yasakları konusunda işbirliği yapabiliyor. Ancak AB’nin yeni düzenlemesinde planladığı gibi tüm üye devletlerde ortak ve otomatik bir sürüş yasağı geçerliliği mekanizmasına dahil değil.